Radon Gazı

İçinde yaşadığımız dünya yaratıldığından beri radyoaktiftir. Doğal radyoaktivite, uzaydan (kozmik radyasyon) ve yer kabuğundan (Uranyum-238, Toryum-232, Radyum-226, Radon-222, Potasyum-40,... vs) kaynaklanmaktadır. Doğada kendiliğinden var olan ve milyarlarca yıl yarı ömre sahip olan radyonüklitlerin ve bozunma ürünlerinin toprak, kayalar, yapı malzemeleri, gıda maddeleri, su ve hava gibi çevresel ortamlardaki varlığı insanların bu radyasyon kaynaklarından ışınlanmalarına neden olmaktadır. İnsanlar yaşam standartlarına, yaşadıkları ortamın fiziksel özelliklerine ve coğrafik şartlara bağlı olarak ortalama toplam 2,4 mSv’lik yıllık doğal radyasyon dozuna maruz kalmaktadırlar. Doğal kaynaklardan alınan dozun en önemli bileşeni radondur ve radon nedeniyle maruz kalınan doz yaklaşık %55'lik bir paya sahiptir.

Radon, Uranyum-238'in radyoaktif bozunmasından oluşan, 1600 yıl yarı ömürlü Radyum-226'dan oluşur. Radon uranyum serisindeki tek radyoaktif gazdır. Uranyum tüm kayalarda ve topraklarda bulunmaktadır. Uranyumun varlığı radon gazının habercisidir. Uranyumun toprak ve kayalardaki miktarı bölgeden bölgeye değişiklik göstermektedir.

Uranyum ailesi elemanı olan Radyum–226 ve ürünleri, insanların dış ve iç ışınlanmalarına neden olan doğal kaynakların en önemlilerindendir. Radyum toprakta, kayalarda, yapı malzemelerinde, su ve gıdalarda bulunmakta ve oldukça geniş bir dağılım göstermektedir. Radyum uzun yarı ömürlü olması nedeniyle, Rn–222 oluşumunda bir üreteç görevi yapar. Radon-222'nin yarı ömrü 3,8 gündür ve radon, kısa yarı ömürlü bozunma ürünleri ile denge halinde bulunur. Dolayısıyla radon, az miktarda bile olsa uranyum içeren her toprak ve kaya ortamında mevcuttur. Uranyum içermeyen ortamlarda da daha aşağıdaki katmanlardan çatlak ve kırıklar vasıtası ile yeraltından yayılarak havaya ve sulara karışır. Toprağın geçirgenliği, yapıdaki açıklık ve çatlaklar radonun yapı içlerine taşınmasını sağlar.

Radonun kapalı mekânlarda birikimi insan sağlığını tehdit edici boyutlarda olabilir. İnşaat malzemeleri, evlerde kullanılan sular, doğal gaz da ev içi radon kaynağıdır.

Radona maruz kalma, Uluslararası Radyasyon Korunması Komitesi tarafından sınırlandırılarak, limit değerler tavsiye edilmiştir. Her ülke radon seviyelerini gösteren radon haritaları üzerinde çalışmalarda bulunmaktadır. Ülkemizde 1984 yılından itibaren konutlarda radondan dolayı alınan radyasyon dozlarını hesaplamak, radon seviyesi yüksek bölgeleri tespit etmek ve Türkiye'nin radon haritasını hazırlamak amacıyla evlerde radon ölçümü projesi başlatılmış olup bu çalışmalar halen devam etmektedir.

EVLERİMİZDE İSTENMEYEN BİR RADYOAKTİF KONUK: RADON GAZI


Radon Nedir?
Radon renksiz, gözle görülmez, tatsız, kokusuz ve radyoaktif bir gazdır. 1899 yılında Ernest Rutherford ve 1900 yılına Friedrich Ernest Dorn tarafından keşfedilen radon gazı alfa parçacığı yaymakta olup müsaade edilen miktarların üzerinde solunduğunda akciğer kanseri riskini arttırmaktadır.
Radon yine radyoaktif bir madde olan uranyumun bozunması sonucu oluşur ve radon kendisi alfa parçacığı yayarak plütonyuma dönüşür.
Radyoaktif Radon Gazının yarı ömrü 3,8 gündür.


Radyoaktif Radon Gazının oluşum süreci

Radonun toplum ile ilgisi günlük yaşamda karşılaşılan ve özellikle ev yapım malzemesi olarak kullanılan taş, toprak, çimentoda doğal olarak bulunması ve sürekli olarak ortama serbest olarak yayılması ve nefes yoluyla akciğerlerimize ulaşmasıdır. Sonuçta radon akciğer kanseri riski oluşturmakta veya mevcut riski arttırmaktadır.

USA Çevre Koruma Ajansı (EPA-Environmental Protection Agency) yılda 20.000 akciğer kanseri vakasının radon gazına bağlı olduğunu söylemektedir.
Evlerimizde radona maruz kalmayı etkileyen faktörler

Evlerimizin yapıldığı arazide bulunan doğal uranyumun miktarı ve uranyumdan oluşan radonun ev tabanında bulunan aralıklardan eve sızması, yeni yapılan betonarme evlerde betonun yaydığı radon gazı, evdeki yapı malzemesinden kaynaklanan radonun havaya karışması Radon gazına maruz kalma halini etkileyen önemli etkenlerdir. Radon gazının havadaki miktarı bölgeden bölgeye ve ülkeden ülkeye göre değişim gösterir.


Radonun ev ortamına giriş yolları
Özellikle soğuk havalarda evlerin ısıtılması sonucu evdeki basınç az ve dışarıdaki basınç fazla olur ve bu nedenle içerdeki radon oranı yükselir. Aynı durum rüzgârlı havalar için de geçerli olduğu için radon oranı içerde artar.
Yaz aylarında ise iyi havalandırılmış işyeri ve evlerde dışarısı ile basınç farkı olmayacağı için ortamdaki radon seviyesi azalır.
Ortamdaki Radon miktarı ölçülebilir mi?
Radon miktarı ölçüm cihazları ile saptanabilir. Her ülke veya uluslararası örgütler örneğin Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu evlerde müsaade edilebilir seviyede olması gereken miktarı belirlemiştir.
İngiltere'de NRPB (The National Radiological Protection Board) radon miktarını dışarıda ortalama 4 Bq/m3, evlerde ortalama 20 Bq/m3 olarak belirlemiş eğer radon mikarı evlerde 200 Bq/m3'ün üzerine çıkar ise müdahale edilmesi gerektiğini (action level) ifade etmiştir.

Bequerel Nedir?: Bq, bir radyoaktivite birimi olup Bequerel'in kısa yazılışıdır. Eğer bir radyoaktif madde saniyede bir bozunma yapıyor (örneğin saniyede bir alfa, beta veya gamma parçacığı yayıyor) ise o radyoaktif maddenin aktivitesi 1 Bq'dir.

Yarı Ömür Nedir?
Bir radyoaktif atomun aktivitesinin yarıya düşmesi için gerekli süreye yarılanma ömrü adı verilir.
USA Çevre Koruma Ajansı (EPA)'da benzer bir limit koymuştur. EPA'ya göre saptanan maksimum limit 148 Bq/m3'tür.

Radyoaktif Radona Bağlı Akciğer Kanseri Bir Meslek Hastalığıdır.
Radon ev ortamının yanında özellikle maden ocaklarında, tünellerde, mağaralarda ve yeraltı sularında görülmektedir. BEIR (Rapor No: VI)'in yayınına göre kapalı madenlerde yapılan epidemiyolojik araştırmada madenlerde çalışan 68.000 maden işçisinin içinde 2.700 işçi radona bağlı mesleki akciğer kanserine yakalanmıştır.

Radona Maruz kalmayı Etkileyen Faktörler Nelerdir?

• Maruz kalma süresi ve maruz kalınan radon seviyesi arttıkça risk artar.
• Sigara içenlerde radona bağlı akciğer kanseri riski sigara içmeyenlere göre daha fazladır.
• Çocuklar ve yaşlılar yetişkinlere oranla radona karşı daha hassastır.
• Jeolojik olarak uranyum bulunan arazilerde yapılan evlerde radona maruz kalma uranyum miktarı az olan bölgelere göre daha fazladır.
• Evlerin birinci ve zemin katlarında radon miktarı fazladır.

Radona Maruz Kalmak Nasıl Önlenir?

• Ev inşa edilecek alanların radon haritası çıkarılmalı ve inşaat alanları radon seviyelerine göre belirlenmelidir.
• Radonun sızmayacağı kalitede inşaat yapılması ve inşaat malzemesi kullanılması önerilir.
• Radona dirençli evler aynı zamanda neme ve ısı kaçaklarına karşı da dirençlidir. Bu nedenle koruyucu tedbirler ucuz ve kolaydır.
• Evlerin havalandırılması radonun evde birikmesini önleyeceği için gereklidir.

Kaynak: Biological Effects of Ionizing Radiation (BEIR) VI Report: "The Health Effects of Exposure to Indoor Radon"

http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=r2&haberno=2803
http://www.radon.com/
http://www.epa.gov/iaq/radon/
http://www.who.int/ionizing_radiation/env/radon/en/index.html

En Son Görüntülenenler | Ürün Karşılaştırma | Site Haritası | Kredi ve Kargo | Kargo & İade | Gizlilik Bildirisi | Kullanım Şartları | Satış Sözleşmesi